Bijna elke maatschappelijke sector heeft een eigen code voor goed bestuur en toezicht. Ze lijken op elkaar, maar verschillen op de punten waar het in de praktijk om gaat: wie er meekijkt, welke toets er geldt en waar het toezichtgesprek over gaat.
Hieronder per sector de code, wie er toezicht houdt en wat dat betekent voor uw raad. Met per sector de vacatures en, waar die er is, wat de code vraagt over de zelfevaluatie.
De meeste codes werken met “pas toe of leg uit”: u volgt een bepaling, of u legt in het jaarverslag uit waarom u ervan afwijkt. De Governance Code Cultuur vraagt “pas toe én leg uit”: ook wat u wel toepast, licht u toe. Bijna alle codes vragen een jaarlijkse evaluatie van de raad, een profielschets bij elke vacature en grenzen aan de zittingsduur.
Uw eigen statuten en reglementen kunnen strenger zijn dan de code. Dan gaan die voor. Weet u niet zeker of ze nog op elkaar aansluiten, dan laat een governance-scan dat zien.
Wat u met de code doet, hangt af van waar uw raad nu staat.
| Uw raad gaat werven | Leg de profielschets naast de code van uw sector: wat vraagt die over samenstelling, deskundigheid en zittingsduur? Lees de gids → |
| Uw statuten zijn ouder dan de code | Laat nakijken of statuten, reglementen en code nog op elkaar aansluiten, vóórdat u iemand benoemt. Over de governance-scan → |
| De evaluatie staat op de agenda | Kijk wat de code vraagt over de jaarlijkse evaluatie en de externe begeleiding. Over de zelfevaluatie → |
| U werkt zonder vastgelegde toezichtvisie | Veel codes gaan ervan uit dat de raad vastlegt hoe hij toezicht houdt en waaraan hij toetst. Over toezichtvisie en toetsingskader → |
Liever persoonlijk advies? Bel 073 8505059 of stel uw vraag →
| Van | De brancheorganisaties zorg |
| Actuele code | Governancecode Zorg → |
| Toezicht | Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd, Nederlandse Zorgautoriteit |
| Vacatures | Samen met welzijn 38% van de vacatures in de vacaturemonitor |
Kwaliteit en veiligheid van zorg is een eigen toezichtdomein, naast financiën. De cliëntenraad heeft een positie bij de samenstelling van de raad. Sinds 2026 geldt de plicht tot intern toezicht ook voor een groot deel van de jeugdzorg.
| Van | Sociaal Werk Nederland |
| Actuele code | Governancecode Sociaal Werk → |
| Toezicht | Geen landelijke inspectie; gemeenten als opdrachtgever en financier |
Raden zijn hier vaak klein en onbezoldigd. Het gesprek gaat over afhankelijkheid van gemeentelijke inkoop, korte contracten en de vraag of de organisatie haar maatschappelijke opdracht nog waarmaakt.
| Van | PO-Raad, VO-raad, MBO Raad, Vereniging Hogescholen, Universiteiten van Nederland |
| Actuele code | Primair en voortgezet onderwijs → Mbo → Hoger onderwijs |
| Toezicht | Inspectie van het Onderwijs |
| Vacatures | 17% van de vacatures in de vacaturemonitor |
Elke onderwijssoort heeft een eigen code. De scheiding tussen bestuur en toezicht is in het onderwijs bij wet geregeld, en de medezeggenschapsraad heeft een eigen positie ten opzichte van de raad.
| Van | Aedes en de VTW |
| Actuele code | Governancecode Woningcorporaties → |
| Toezicht | Autoriteit woningcorporaties |
| TOETS | Geschiktheid en betrouwbaarheid, vóór de benoeming |
De zwaarste toegangseis van alle sectoren: een nieuwe commissaris kan pas benoemd worden na een toets door de Autoriteit woningcorporaties. De huurdersorganisatie heeft een rol bij de voordracht.
| Van | Cultuur+Ondernemen |
| Actuele code | Governance Code Cultuur → |
| Toezicht | Geen inspectie; fondsen en subsidiënten wegen de code mee |
| Vacatures | 20% van de vacatures in de vacaturemonitor |
De code wordt bij subsidieaanvragen gewogen, samen met de Fair Practice Code en de Code Diversiteit & Inclusie. Het gesprek gaat over artistieke vrijheid tegenover financiële houdbaarheid.
| Van | NOC*NSF |
| Actuele code | Code Goed Sportbestuur → |
| Toezicht | Geen inspectie; NOC*NSF en de sportbonden |
Het actuele onderwerp is sociale veiligheid: hoe houdt een raad daar toezicht op zonder op de stoel van het bestuur te gaan zitten? Veel besturen professionaliseren, vaak met vrijwilligers aan tafel.
| Van | Centraal Bureau Fondsenwerving (CBF) |
| Actuele code | Normen CBF-Erkenning → |
| Toezicht | CBF, bij de erkenning |
Voor een erkend goed doel is de scheiding tussen besturen en toezicht houden een voorwaarde. Het gesprek gaat over bestedingen, transparantie naar donateurs en het vertrouwen van het publiek.
| Van | Monitoring Commissie Corporate Governance Code |
| Actuele code | Corporate Governance Code → |
| Toezicht | Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd, Nederlandse Zorgautoriteit |
Voor de meeste maatschappelijke organisaties geldt een eigen sectorcode. Toch verwijzen veel raden naar deze code, en de sectorcodes zijn er in opzet vaak op gebaseerd. Commissarissen in het bedrijfsleven gebruiken hem als leidraad, ook als hun onderneming niet beursgenoteerd is.
ZelfevaluatieBijna elke code vraagt een jaarlijkse evaluatie. |
Toezichtvisie en toetsingskaderVastleggen hoe de raad toezicht houdt en waaraan hij toetst. Lees verder → |
Governance-scanKloppen uw statuten en reglementen nog met elkaar en met de code? Lees verder → |
Gids: de juiste toezichthouder vindenVan profielschets tot benoeming, in vijf stappen. Lees verder → |
Wordt u toezichthouder in een sector die u nog niet kent?Lees eerst wat er in die sector speelt, en welke opleiding daarbij past. |
De codes worden periodiek herzien. Raadpleeg altijd de geldende versie bij de eigenaar van de code. Stand: oktober 2026. Het aandeel vacatures per sector komt uit de Vacaturemonitor, eerste halfjaar 2026.
